Co sadzimy w tym sezonie — i jak doszliśmy do tej dziewiątki

Mamy jedną szklarnię, dwie grządki w gruncie, jedną doniczkę w rezerwie i dziewięć decyzji do podjęcia do końca maja. Nie sto, nie pięćdziesiąt — dziewięć. Tak wygląda nasz sezon 2026. Ten tekst opisuje, jak do tej dziewiątki doszliśmy, i wraca do niej w kolejnych postach, w miarę jak coś urośnie albo coś zginie.

To nie jest ranking. To wynik przepuszczenia ~200 kandydatów przez pięć filtrów po kolei.

szkic w przygotowaniu

Plan sezonu 2026 — cztery strefy w gruncie i pod szkłem plus jedna doniczka. Ręcznie narysowany rzut z góry, atrament moss-green na ciepłym kremowym tle.

Pełny prompt: images/2026-05-04-co-sadzimy/README.md § Image 1

Działka, w liczbach

Cztery strefy plus jedna doniczka. Geometria zmierzona, nie szacowana — bez metaforycznych “sporych grządek”:

Strefa	Lokalizacja	Wymiary	Mikroklimat
A	grunt	5,90 × 2,00 m	otwarty, długi bok N–S, najwięcej godzin słońca
B	grunt	2,60 × 2,00 m	osłonięty od północy, cieplejszy nocą
C	szklarnia	3,70 × 0,75 m	rząd 1, południowa strona ścieżki
D	szklarnia	3,70 × 0,75 m	rząd 2, północna strona ścieżki
+1 doniczka	mobilna	~25 × 25 cm	przenosimy: parapet → balkon → pod szklarnię

Razem ~17,3 m² powierzchni produkcyjnej w gruncie i pod szkłem, plus jedna ruchoma doniczka jako elastyczny slot. Doniczkę traktujemy poważnie — to nie jest dodatek dla efektu, tylko bufor: pojedynczy gatunek, który chcemy mieć “pod ręką” w kuchni i który nie zasłuży na 3 metry rzędu w gruncie.

Lejek — pięć filtrów

Lista wszystkiego, co teoretycznie można wysiać w maju w Wielkopolsce, ma około dwustu pozycji. Dziewiątka, którą sadzimy, to wynik przepuszczenia tej dwusetki przez pięć filtrów po kolei. Filtry stosujemy w tej kolejności, bo każdy odrzuca więcej niż następny.

Filtr 1 — czy będziemy to jeść co tydzień? Pomidor tak. Bazylia tak. Sałata tak. Rzodkiewka, marchew, szczypiorek, koper, ogórek, pietruszka — tak. Brukselka — nie, jadamy ją trzy razy w roku. Karczochy — nie, nie umiemy. Skreślone bez sentymentu.

Filtr 2 — czy mamy dla tego strefę o właściwych wymaganiach? Pomidor ciepłolubny → tylko szklarnia. Sałata wybija w pęd kwiatowy w lipcu na otwartej działce → tylko strefa A z możliwością cieniowania. Pieprz chce nocy ≥ 12 °C przez całe lato → szklarnia bez ogrzewania tego nie utrzyma. Skreślony.

Filtr 3 — czy mieści się w naszym budżecie czasu? Realnie mamy dwie–trzy godziny tygodniowo na ogród w sezonie. Cebula z dymki — taktyka: posadziłeś, zapomniałeś, zebrałeś. Pomidor szklarniowy — co tydzień: pasynkowanie, podwiązywanie, kontrola podlewania. Dziewiątka ma być utrzymywalna w trzy godziny, a nie w jedenaście.

Filtr 4 — czy szklarnia daje nam przewagę, której potrafimy użyć? To jest pytanie odwrotne do oczywistego. Sałatę da się hodować i bez szklarni. Pomidor gruntowy w Wielkopolsce zwykle zdąży, ale ostatnia dekada sezonów była tak nieprzewidywalna, że pomidor szklarniowy to mniej więcej różnica między “zjemy pełną miskę w sierpniu” a “zbierzemy zieloną resztę, zanim przyjdą plamistości”. Szklarnię oddajemy pomidorowi.

Filtr 5 — jakie ryzyko jesteśmy gotowi wziąć? Wiosna 2026 zaczęła się chłodniej od średniej. Pankracy / Serwacy / Bonifacy / Zimna Zośka wypadają 12–15 maja, w tym roku Zośka w piątek. Tylko dziewiątka wytrzymująca tę linię (lub schowana na czas zagrożenia) przeszła do planu.

szkic w przygotowaniu

Pięć filtrów po kolei. ~200 nazw warzyw na górze, dziewięć na dole. Każdy filtr odrzuca więcej niż następny.

Pełny prompt: images/2026-05-04-co-sadzimy/README.md § Image 2

Dziewiątka

#	Roślina	Strefa	Termin do gruntu / wysadzenia	Po co nam to
1	Pomidor San Marzano	C	6–10 maja, rozsada do szklarni	sos pomidorowy na cały rok; sześć krzaków na 3,7 m rzędzie
2	Bazylia	D	siew 5 maja na parapecie → wysadzenie po 18 maja	partner pomidora; przyprawia tygodniowy kalendarz kuchenny
3	Rzodkiewka	A	siew 5–7 maja, sukcesja co 10–14 dni	plon w 25 dni, morale crop na pierwsze tygodnie sezonu
4	Marchew	A	siew 5–7 maja, kiełkuje 14–21 dni	podstawa zupy; marker rzędu razem z rzodkiewką
5	Sałata liściowa	A	siew 5–7 maja, sukcesja co 14 dni	jadamy ją cztery razy w tygodniu; odmiana odporna na strzelanie
6	Szczypiorek	A (północna krawędź)	siew 5–7 maja lub kępa od babci	wieloletni; raz w ziemi, plon przez kilka lat
7	Koper	A	siew 5–7 maja	sam się rozsiewa; kwiaty żywią błonkówki, które polują na szkodniki pomidora
8	Ogórek gruntowy	B	wysadzenie po 18 maja, pod włókniną w 1. tygodniu	jeden krzew = ~30 ogórków przez sezon; ZONE B jest cieplejsza nocą
9	Pietruszka naciowa	doniczka	siew 5 maja w doniczce 25 × 25 cm (pojemność ~6 l)	elastyczny slot — przenosimy między parapetem, balkonem a wejściem do szklarni

Pole #9 jest świadomie elastyczne. Domyślnie sadzimy pietruszkę naciową — wolno kiełkuje (14–28 dni), ale daje plon przez całe lato i nie zajmuje miejsca na grządce. Alternatywy, które rozważaliśmy i które mogą wskoczyć do tego slotu w kolejnych sezonach albo zamiast, w bieżącym:

Mięta — wieloletnia, w gruncie agresywna, ale w doniczce idealna. Na herbatę i mojito.
Fasola szparagowa karłowa — szybka, fiksuje azot, plon jeden raz. Dobra próba na nawożenie zielone w doniczce.
Kolendra — szybko strzela w pęd, więc tylko siew majowy + drugi pod koniec sierpnia.
Oregano — wieloletnie, sucholubne; idealne dla osoby, która zapomina podlać.

W pierwszym sezonie zostajemy przy pietruszce — bo używamy jej w kuchni codziennie, a nie tygodniowo.

Trzy uwagi do tabeli, ważniejsze od samej tabeli:

Strefa B i połowa strefy D zostają puste. Świadomie. Nadmiar sadzonek na początku sezonu jest najczęstszą przyczyną tego, że pod koniec sezonu nic nie ma — nie zdążyliśmy podlać, nie zdążyliśmy podwiązać, połowa zgniła. Rezerwa miejsca to nie marnotrawstwo, to bufor.
Pomidor i bazylia mają ramię naukowe. Praca z Plant Cell Reports (Wang et al., 2024) pokazuje, że bazylia wydziela lotne związki, które prymują szlak kwasu jasmonowego u pomidora — czyli pomidor szybciej reaguje na uszkodzenia i zarazem słabiej “pachnie” jak pomidor dla szkodników. To nie jest folklor. Większość pozostałych skojarzeń w tej tabeli to dobra praktyka ogrodnicza, ale nie wynik kontrolowanego eksperymentu — jeśli ktoś próbuje sprzedać “naukowy plan kompanionalny”, patrzcie uważnie na cytaty.
Brak odmiany dla każdej rośliny poza pomidorem. Bo nie chodzi o demonstrację wiedzy katalogowej. Sałata “liściowa odmiana ciepło-tolerancyjna” wystarczy — konkretną nazwę zobaczymy na torebce w sklepie. Sałata to sałata; pomidor to San Marzano albo nie zaczynamy.

Kalendarz — kiedy siejemy, kiedy zbieramy

Ta tabela jest tym, co normalnie znika z postów ogrodniczych za “ogólnymi wskazówkami”. Konkrety:

#	Roślina	Siew	Wysadzenie	Pierwszy zbiór	Koniec zbiorów	Łączna długość uprawy
1	Pomidor	(rozsada zakupiona / startowana w marcu)	6–10 maja	~5 sierpnia	~30 września	~150 dni od siewu
2	Bazylia	5 maja, parapet	18–22 maja	~25 czerwca	~30 września	~150 dni
3	Rzodkiewka I	5–7 maja, grunt	—	~30 maja	~10 czerwca	~25–28 dni
3a	Rzodkiewka II	18–20 maja, grunt	—	~12 czerwca	~22 czerwca	~25 dni
3b	Rzodkiewka III	1 czerwca, grunt	—	~26 czerwca	~5 lipca	~25 dni
4	Marchew	5–7 maja, grunt	—	~10 lipca (młoda) / ~15 sierpnia (pełna)	~30 września	~110–130 dni
5	Sałata I	5–7 maja, grunt	—	~5 czerwca (cut-and-come-again)	~10 lipca (przed strzelaniem)	~35–60 dni
5a	Sałata II	20 maja, grunt	—	~20 czerwca	~25 lipca	~35–60 dni
5b	Sałata III (jesienna)	~25 sierpnia, grunt	—	~25 września	~30 października	~35–60 dni
6	Szczypiorek	5–7 maja, grunt	—	~25 czerwca	wieloletni	rośnie i przezimuje
7	Koper	5–7 maja, grunt	—	~15 czerwca (zielony) / ~10 sierpnia (kwiat)	sam się rozsiewa	~40 / ~95 dni
8	Ogórek	(rozsada, opcjonalnie siew bezpośredni 18 maja)	18–22 maja	~10 lipca	~25 września	~120–140 dni od siewu
9	Pietruszka naciowa	5 maja, doniczka	—	~10 lipca	~30 października (i dalej, wnoszona do domu)	~60–180 dni

Daty zbiorów to realistyczne mediany dla Wielkopolski, nie gwarancje. Pogoda przesuwa je o tydzień–dwa w obie strony. Jeśli któryś termin pomyli się o miesiąc — to znaczy, że albo coś poszło mocno nie tak, albo nasz pomiar się nie zgadza, i tak czy inaczej warto to zapisać.

szkic w przygotowaniu

Sezon maj–październik w jednym wykresie. Dziewięć pasów, dla każdej rośliny okres wzrostu i okres zbiorów. Linia terakotowa 15 maja to granica dla roślin wrażliwych na przymrozek.

Pełny prompt: images/2026-05-04-co-sadzimy/README.md § Image 3

Pielęgnacja, w jednej tabeli

Drugie obowiązkowe miejsce, którego brakuje w typowych postach: ile to ma wymagać uwagi tygodniowo. Liczby przybliżone, ale realistyczne — robocze prognozy do późniejszej weryfikacji z czujników i własnych obserwacji.

#	Roślina	Rozstaw	Głębokość siewu	Słońce	Podlewanie (sezon szczytu)	Gleba — preferencje	Czas na pielęgnację / tydz.
1	Pomidor	50 cm w rzędzie	rozsada — głęboko, do liścieni	pełne (~6–8 h dziennie)	3–4 l / krzak / 2× tydz., u korzenia, nigdy na liście	żyzna, próchnicza, pH 6,0–6,8	~30 min (pasynkowanie + tyczki)
2	Bazylia	25 cm	0,5 cm	pełne / półcień	mocno: gleba lekko wilgotna, codziennie w upale	żyzna, drenażna, pH 6,0–7,0	~5 min
3	Rzodkiewka	3 cm w rzędzie, 25 cm między rzędami	1 cm	pełne / półcień	regularnie — sucha pęka i pikuje	lekka, próchnicza, pH 6,0–7,0	~5 min
4	Marchew	5 cm po przerywaniu, 30 cm między rzędami	1,5 cm	pełne	stabilnie, bez skoków — pęka przy nierównym	luźna, bez kamieni, pH 6,0–6,8	~10 min (chwasty na początku)
5	Sałata	25 cm między główkami / siew gęsty na cut-and-come-again	0,5 cm	pełne / półcień	mocno: 1× dziennie w upale, rano	żyzna, wilgotna, pH 6,0–7,0	~5 min
6	Szczypiorek	20 cm między kępami	1 cm	pełne	umiarkowane	toleruje wszystko od piasku po glinę	~2 min
7	Koper	20 cm w rzędzie	1 cm	pełne	umiarkowane	toleruje słabszą glebę	~2 min
8	Ogórek	50 cm w rzędzie	rozsada — równo z donicą	pełne (~6 h)	bardzo mocno: 5–8 l / krzak / 2× tydz., u korzenia	żyzna, próchnicza, dużo kompostu, pH 6,5–7,0	~15 min
9	Pietruszka	(1 doniczka 6 l = 1 roślina)	1 cm	pełne / półcień	mocno: doniczka wysycha szybko, codziennie w upale	uniwersalna ziemia ogrodnicza	~2 min

Sumaryczny budżet czasu w szczycie sezonu (lipiec): ~75 min / tydzień. Plus zbiory. Plus to, czego nie umiemy przewidzieć. To jest liczba, którą możemy sprawdzić — jeśli realnie wyjdzie 3 godziny, trzeba będzie zmniejszyć skalę w 2027.

Czego nie sadzimy i dlaczego

Filtr 5 wypycha listę “może kiedyś” na koniec tekstu zamiast w środek planu. To celowa konwencja brand’u — wolimy napisać to wprost na początku, niż obiecać i nie dowieźć.

Papryka. Wymaga nocy ≥ 12 °C konsekwentnie. Nasza szklarnia bez ogrzewania tego nie utrzyma w maju ani we wrześniu. Zbiór byłby symboliczny. Wracamy do papryki, gdy zainstalujemy sterowanie wentylacją + termiczny bufor — nie wcześniej.
Cukinia, dynia, kabaczek. Każda zajmie 2–3 m² liści; wycieliłaby pół strefy A. Trzymamy słońce dla rzeczy, które jadamy codziennie.
Brukselka, jarmuż, kapusta. Jadamy je rzadko + ogromna presja bielinka kapustnika w Wielkopolsce. Nie chcemy spędzać sierpnia na zbieraniu gąsienic z liści, których nie zjemy zimą.
Truskawka. Chcielibyśmy, ale to decyzja wieloletnia (rabata stała, okrywanie, ściółka co rok). Decyzja na inny sezon, nie do upchnięcia w plan z 4 maja.
Drugi pomidor — odmiana koktajlowa. Pokusa była, miejsce w D zostaje. Świadomie nie sadzimy — chcemy zobaczyć, ile uwagi jeden rząd pomidora od nas wymaga, zanim podwoimy problem.
Rzepa, pasternak, korzeń selera. Długi sezon, niska intensywność użycia kuchennego. Może w roku, w którym zaczniemy robić zupy zimowe na zapas — nie w tym.

Lista mogłaby być dwa razy dłuższa. Jeśli któraś pozycja Cię zaskakuje, prawdopodobnie filtr nr 1 (czy to jadamy co tydzień) działa u Ciebie inaczej. To jest funkcja, nie błąd.

Linia Zimnej Zośki

Cały plan ma jedną zewnętrzną zmienną, która nie podlega negocjacji: przymrozki nadziemne i przygruntowe pojawiają się w Wielkopolsce statystycznie do 12–15 maja. Średnia z lat 1881–1980 mówi: w 95 na 100 lat zanotowano wyraźne ochłodzenie między 10 a 17 maja. Po Zośce (15 maja, w 2026 piątek) ryzyko spada do akceptowalnego.

Praktyczna konsekwencja jest brutalna i prosta:

Do 15 maja w gruncie: tylko pozycje 3–7 z naszej tabeli (rzodkiewka, marchew, sałata, szczypiorek, koper). Wszystkie zniosą lekki przymrozek.
Do 15 maja w szklarni: pomidor (#1) — pod warunkiem, że minimum nocne wewnątrz nie spada poniżej 8 °C. Sprawdzamy to z czujnika temperatury zamontowanego w szklarni, nie z prognozy ogólnej. Jeśli noc zapowiada się chłodna — agrowłóknina rzucona na pomidora wieczorem, zdjęta rano.
Do 15 maja w doniczce: pietruszka (#9) bez problemu — doniczka wraca na noc do mieszkania, jeśli zapowiada się mróz. To jest cała korzyść z doniczki.
Po 18 maja: dopiero ogórek (#8) do gruntu i bazylia (#2) do szklarni. Dwa, trzy dni marginesu po Zośce nie są przesadą — są ubezpieczeniem.

Reguły 18 maja nie wymyśliliśmy. Większość polskich kalendarzy ogrodniczych mówi to samo, tyle że okrężniej. Posadz pisze to wprost, bo to jedyna rzecz, która co roku przesądza o tym, czy plan pierwszy raz nie zginie.

Co mierzymy

Nasz ogród jest podpięty pod sieć czujników (ESP32 → Pi → Aurora) i pod system alarmów. Z perspektywy tego planu interesują nas cztery liczby:

Minimum nocne w szklarni (ZONE C). Próg uwagi: 8 °C. Próg alarmowania: 6 °C.
Wilgotność powietrza w szklarni po zachodzie słońca. Mokre liście nocą = botrytis i alternaria. Próg notowania: > 85 % przez 2 h po 20:00.
Wilgotność gleby w strefie A na 5 cm głębokości. Płytko zakorzenione sałaty i rzodkiewki mają inny próg niż pomidor.
Liczba dni między posianiem a pierwszym zbiorem rzodkiewki I, II, III. To nasza referencja na temperaturę gleby — nie wykres, lecz “ile dni zajęło to naszej działce w tym roku”.

Pierwsze trzy dane spinają się z istniejącymi alarmami. Czwarta to notatka w dzienniku — i to jest sedno. Szklarnia może mieć dashboard, ale “ile faktycznie urosło” nadal mierzymy nożem do warzyw.

Czego nie udajemy

Nie wiemy jeszcze, czy ten plan wystarczy. Pierwsza sałata prawdopodobnie strzeli w pęd. Marchew w pierwszych tygodniach przegra z chwastami. Pomidor zachowa się tak, jak jeszcze tu żaden pomidor się nie zachował, bo to pierwsza taka uprawa w tej szklarni.
Nie wiemy, czy 75 minut tygodniowo to realistyczna prognoza. Może wyjdzie 3 godziny i wtedy w sezonie 2027 sadzimy mniej.
Nie wiemy, czy doniczka z pietruszką nie zginie pod gradem na balkonie, bo akurat tego dnia będziemy w pracy.

Te trzy nie wiemy są ważniejsze od dziewiątki. Posadz blog jest po to, żeby je rozwiązywać i opisywać po fakcie — a nie zapowiadać rozwiązania, których nie sprawdziliśmy.

Co dalej

Wracamy do tego materiału, gdy będzie co napisać. Wstępne tematy, które już teraz widać:

Co kupiliśmy w sklepie ogrodniczym i co wybraliśmy źle. (czerwiec)
Pierwsza fala pomidora — co czujnik powiedział, czego nie powiedział. (lipiec)
Pasynkowanie po polsku — czyli to, czego babcia mówi, że trzeba. (lipiec)
Doniczka z pietruszką — czemu jest ważniejsza, niż się wydaje. (kiedyś)
Plan na 2027 — co zmieniamy, co zostaje. (październik–listopad)

Posty wchodzą wtedy, kiedy mamy dane, nie wtedy, kiedy mija “kwartał od ostatniego”. Brak posta = brak nowej liczby do opisania.

Plantir — produkt

posadz to my, plantir to produkt.

Plantir to konkretny zestaw sprzętu (ESP32 + czujniki + Pi) plus publiczny dashboard pomiarów na żywo plus praca magisterska na tych samych danych. Anglojęzyczny. Marketing i dashboard live’owy: plantir.garden.

Jeśli interesuje Cię, na jakich liczbach stoi szklarnia z tego tekstu, te liczby są publiczne tam.

Bibliografia

Wang, X. et al. (2024). Companion basil plants prime the tomato wound response through volatile signaling in a mixed planting system. Plant Cell Reports. Link DOI. Jedyny artykuł cytowany jako evidence-based; reszta to dobra praktyka, nie eksperyment.
Kalendarz siewu warzyw w polskich warunkach klimatycznych. rolnicy.com. Termin siewu rzodkiewki, marchwi, sałaty, kopru, pomidora do gruntu w warunkach Polski centralnej.
Kamil w Ogrodzie — Co siejemy w maju. Sukcesyjny siew rzodkiewki, daty siewu pomidora, bazylii, ogórka.
Co sadzić w maju? Kalendarz ogrodnika na maj — OBI. Termin sadzenia pomidora gruntowego po 15–20 maja.
Hortinet — Wymagania klimatyczne i glebowe pomidora gruntowego. Optymalne 18–25 °C dzień / 16–18 °C noc; chłód poniżej 10 °C → uszkodzenia.
Hortiplus — Zimna Zośka 2026. Daty Pankracego / Serwacego / Bonifacego / Zośki, statystyka ochłodzeń 10–17 maja w 95/100 lat.
RMF24 — Zimna Zośka 2026 i zimni ogrodnicy. Praktyczne wskazówki ochrony przed przymrozkami.
Gardener’s Path — Tips for Growing San Marzano Tomatoes. Nocna temperatura ≥ 10 °C jako warunek wysadzenia, głębokie sadzenie z zakopaną łodygą.

Pełne ścieżki linków zostają w pliku roboczym docs/garden-lessons/lesson-2026-05-04-planting-plan.md w repo, do przeniesienia w stopkę MDX’ową przy publikacji.